Hai traxectorias científicas que non seguen o camiño habitual. A de Xan Barreiro Xardón é unha delas. Investigador do Centro de Investigación en Tecnoloxías, Enerxía e Procesos Industriais (CINTECX) e integrante do grupo BIOSUV, desenvolve actualmente o seu labor no ámbito da descontaminación de augas e chans mediante materiais sostibles e procesos de oxidación avanzada. Con todo, a súa chegada á investigación estivo precedida por anos de traballo fóra da universidade e por unha decisión que transformou a súa traxectoria profesional: retomar os estudos cando moitos considerarían que era demasiado tarde.
Natural de Xinzo de Limia, o seu interese pola química e as cuestións ambientais xurdiu desde moza. Crecer nunha comarca onde os problemas de contaminación forman parte da realidade cotiá espertou unha sensibilidade que acabaría definindo os seus intereses científicos. Pero as circunstancias económicas obrigáronlle a abandonar os estudos e a incorporarse ao mercado laboral.
Durante anos traballou como albanel e residiu en Canarias. Máis tarde, a crise económica de 2008 condicionou de novo as súas oportunidades profesionais e atrasou o seu acceso á universidade. Aínda así, nunca renunciou á idea de formarse e dedicarse a aquilo que realmente lle apaixonaba.
“Empecei a carreira con 37 anos”, lembra. O que para moitas persoas podería parecer un obstáculo converteuse nunha oportunidade para reinventarse profesionalmente e demostrar que a idade non ten por que marcar os límites dun proxecto vital.
Investigar sen renunciar ao coidado das persoas maiores
Alén do seu traballo como investigador, a historia de Barreiro tamén pon rostro a unha realidade cada vez máis frecuente e, con todo, pouco visible dentro do sistema científico: a conciliación entre a carreira investigadora e o coidado de familiares de idade avanzada.
Convive co seu pai, de 85 anos, unha responsabilidade que condiciona aspectos cotiáns do seu traballo, desde a asistencia a congresos ata a organización do tempo ou os desprazamentos. Cada xornada comeza de madrugada para percorrer a distancia entre Xinzo de Limia e Vigo, e continúa despois da xornada laboral coas tarefas de coidado e as responsabilidades domésticas.
Neste sentido, Barreiro considera necesario ampliar a mirada máis aló das medidas tradicionalmente orientadas ao coidado de menores e incorporar tamén as necesidades de quen atende a familiares maiores. Ferramentas como o teletraballo para tarefas de análises de datos ou redacción científica, así como a consolidación de formatos híbridos que permitan participar en congresos e reunións sen necesidade de desprazarse constantemente, facilitarían estas circunstancias.
“Eu non sacrificaría a dedicación ao meu pai pola miña carreira investigadora”, afirma. Ao mesmo tempo, defende a importancia de seguir impulsando medidas que permitan compatibilizar ambas as facetas e eviten que as responsabilidades de coidado limiten o desenvolvemento profesional.
A historia de Xan Barreiro forma parte da entrevistas Cámara Aberta CINTECX a Mujeres e Homes STEM, unha iniciativa que achega á cidadanía as experiencias privados e profesionais de quen desenvolve o seu labor investigador no centro. O seu percorrido, marcado pola perseveranza, o compromiso ambiental e a conciliación dos coidados, protagoniza ademais o calendario CINTECX do mes de setembro. Como alegación final, Xan Barreiro lanzou unha mensaxe dirixida especialmente a quen cre que determinadas oportunidades teñen data de caducidade: “Nunca é tarde para estudar, nunca é tarde para iniciar calquera que sexan os nosos soños. Son alcanzábeis teñamos a idade que teñamos e vivamos a situación que vivamos. A sociedade precisa de máis investigadores, de máis ciencia e de máis investimento en ciencia”.